Oorsprong

Thee wordt verwerkt van de jongste blaadjes van de tropische 'Camellia' planten. Van deze 'Camellia' planten bestaan meer dan 100 verschillende soorten. Voor de theecultuur er zijn twee soorten theeplanten uit de familie van de Camellia van belang, namelijk de Camellia Sinensis en de Camellia Assamica.

 

Camellia Sinensis

De Camellia Sinensis (het China-type) heeft donkergroene, puntig toelopende en getande blaadjes met een lengte van 4-8 cm. De struik wordt zo'n drie tot vijf meter hoog. De bloemetjes hebben iets van de boterbloem, alleen de kleur is rose-wit. De Camellia Sinensis groeit het best in een gematigd klimaat: de plant is bestand tegen lage temperaturen.

 

Camellia Assamica

De Camellia Assamica is de sterkste soort en is daarom de meest verbouwde theesoort. Het Assam-type heeft lichtergroene en grotere blaadjes. De struik wordt zo'n 15 tot 20 meter hoog. De Assamica wordt meestal gebruikt voor de productie van zwarte thee. De plant komt voor in landen met een tropisch klimaat. Het Assam-type werd pas aan het begin van de 19e eeuw ontdekt door de Engelsen en vervolgens verbouwd.

 

Veel van de hedendaagse theevariëteiten zijn kruisingen van de Camellia Sinensis en de Camellia Assamica. De bekendste theesoorten groeien in Aziatische landen zoals China, Sri Lanka, Indonesië en India. Maar ook in enkele Afrikaanse en Zuid-Amerikaanse landen zoals Kenia, Malawi en Argentinië wordt thee verbouwd.


 

Verbouwen van thee

De kwaliteit van de thee is afhankelijk van het type plant of struik, maar ook van de ligging van de plantage. De beste kwaliteit komt van de hooggelegen theeplantages (high grown). Door de hoogte is het daar droger en de lagere temperaturen zorgen voor een langzame groei in vergelijking met de lager gelegen plantages (low grown).

In de vrije natuur kan de theeplant uitgroeien tot een hoogte van zo'n 20 meter. Maar op theeplantages worden de planten gesnoeid tot ongeveer één meter hoogte. Aangezien de thee wordt veelal met de hand geplukt wordt maakt dat het gemakkelijker om de blaadjes te plukken. De theestruik heeft 4 à 5 jaar nodig om oogstrijp te worden. Elke theeplantage is verdeeld in tuinen. Iedere dag wordt er in een andere tuin geplukt. Na verloop van tijd (ongeveer 8 à 9 dagen) zijn de theeplukkers weer terug in zo'n tuin. De theestruik heeft dan de gelegenheid gehad om verder te groeien en weer jonge blaadjes te maken. Het tijdstip van het plukken is van invloed op de kwaliteit van de thee. Thee wordt op de meeste plaatsen gedurende het hele jaar geplukt. Maar de bladeren die gedurende de droge periode (droge moesson) worden geplukt, zijn veel langzamer gegroeid dan die in de natte periode van het jaar (natte moesson). De theebladeren uit de droge tijd zijn doorgaans van betere kwaliteit.

 

Verwerking van thee

Het geplukte theeblad is nog niet geschikt om thee van te zetten. Zwarte, groene, witte en oolong thee zijn theesoorten met ieder een specifieke wijze van verwerking. Afhankelijk van het type thee (wit, groen, of zwart) gaat daar nog een uitgebreid proces van verflensen, rollen, fermenteren en drogen aan vooraf.

 

Verflensen

De theeblaadjes worden na het oogsten uitgespreid op roosters. Er wordt met grote ventilatoren warme lucht doorheen geblazen (25-30°C) om de thee 30 tot 40% van het vocht te laten verliezen. Dat zorgt er voor dat het blad zacht en soepel wordt. Het kan nu gemakkelijk worden gerold zonder dat de blaadjes breken.

 

Rollen

De blaadjes worden ongeveer een half uur tussen twee horizontaal schurende vlakken gerold. De theebladeren breken, zodat het bladsap vrij komt. Dat zorgt voor het begin van het fermentatieproces. Het is een vrij orthodoxe manier om thee te bewerken. Het merendeel van de thee die zo uiteindelijk ontstaat (circa 70%), is zo grof dat het als losse thee (in pakjes) zou moeten worden verkocht. Maar de meeste mensen gebruiken tegenwoordig graag theezakjes. Daarom willen theeproducenten graag wat kleinere thee aan de verpakkers van thee kunnen leveren. De thee wordt daarvoor gebroken. Theezakjes zijn dus beslist niet gevuld met afval of theestof zoals sommige mensen menen.

 

Fermenteren

Gerolde theeblaadjes worden in bakken gedaan en enkele uren in een speciale fermentatiekamer (temperatuur 25°C) gezet. Er wordt lucht door heen geblazen met een vochtigheidsgraad van 95%. De kleur van het blad verandert in roodbruin en het speciale thee-aroma ontwikkelt zich. De tijdsduur van de fermentatie bepaalt vrij sterk het karakter van de uiteindelijke thee. De fermentatie wordt gestopt door het blad te drogen.

 

Drogen en sorteren

Vochtige theebladeren worden gedroogd bij een temperatuur van ongeveer 95 graden celcius. Het vochtgehalte wordt teruggebracht tot 4-6%. De thee is nu donker van kleur. Van 100 kg versgeplukte theeblaadjes blijft zo niet meer dan 20 kg zwarte thee over. Gedroogde thee wordt vervolgens met behulp van grote schudzeven op grootte gesorteerd. Als theesoorten worden ingedeeld naar grootte van het blad zijn er drie soorten: bladthee, gebroken thee (broken) en kleine bladthee (fannings). De bladgrootte bepaalt hoe snel de thee trekt. Kleine blaadjes trekken sneller dan grotere. Bladthee en gebroken bladthee worden beide verkocht als losse thee, al dan niet voorverpakt. De kleine bladthee wordt gebruikt in theezakjes. Thee die nog kleiner is gemaakt is, noemt men 'dust'. Het is vrij zware, krachtige smakende thee. Daarnaast wordt (meestal) ook een aanduiding aan de theesoort gegeven op basis van de volgorde op de stengel van de theestruik. Orange Pekoe komt van de bovenste blaadjes van de theestruik. Lager op de stengel groeien de rijpere blaadjes die Pekoe en nog lager Souchong worden genoemd. In de winkel is de indeling soms terug te vinden op de verpakking. Zo is er bijvoorbeeld Orange Pekoe (bladthee), en Broken Orange Pekoe Fannings. Als de jonge, nog opgerolde topblaadjes van de theeplant zijn gebruikt, dan heet dat 'flowery orange pekoe'. Dat is thee met witte of 'gouden' puntjes.

 

Zodra de thee gesorteerd is kan het worden verpakt en klaar gemaakt om verhandeld en verscheept te worden naar theepakkers in verschillende landen over de hele wereld.